Tweede Kamer breekt met
geheimhouding rond Suriname-coup: archiefstuk openbaar
De Tweede Kamer heeft besloten een jarenlang
beperkt toegankelijk archiefdossier over de Surinaamse staatsgreep van 1980
beschikbaar te stellen voor inzage. Het besluit volgt op een recent advies van
het Adviescollege Openbaarheid en Informatiehuishouding (ACOI), dat pleitte
voor meer openheid over archieven rond Suriname in de jaren tachtig. In het
advies Naar een gedeeld verleden, dat voortvloeit uit een motie van het
Kamerlid Don Ceder, pleit het Adviescollege voor meer openbaarheid en een
toegankelijker archief, ook voor mensen in Suriname.
Archiefstuk
toegankelijk ondanks formele beperking
Het gaat om inventarisnummer 20421 uit het
archief van de Tweede Kamer. Hoewel de formele beperking op de openbaarheid van
het dossier juridisch blijft gelden tot 2060, kunnen onderzoekers en andere
belangstellenden het stuk vanaf 27 mei 2026 zonder tussenkomst van de Tweede
Kamer raadplegen bij het Nationaal Archief.
Volgens Griffier Peter Oskam draagt het besluit
bij aan een grotere transparantie rondom de Nederlandse betrokkenheid bij
gebeurtenissen in Suriname tijdens de jaren tachtig.
Onderzoek naar
rol Nederlandse militaire missie
Het dossier bevat bijlagen bij een onderzoek uit
1984 naar de Nederlandse militaire missie in Suriname. Centraal staat de vraag
of Nederland, en in het bijzonder kolonel Hans Valk, betrokken was bij de
militaire staatsgreep van 25 februari 1980 onder leiding van Desi Bouterse. Het
hoofdrapport waar de bijlagen bij horen was al openbaar.
Discussie over
geheimhouding
De beperking op het dossier werd in 2011
ingesteld, hoewel het archief daarvoor openbaar toegankelijk was en door
Kamerleden kon worden geraadpleegd. De motivering voor de beperking werd
destijds niet nader toegelicht.
De openbaarheid van Suriname-gerelateerde
archieven is al jaren onderwerp van debat. In 2021 nam de Tweede Kamer een
motie aan waarin werd opgeroepen om de zogenoemde Surinamedossiers openbaar te
maken. Ook het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft sindsdien stappen gezet
om beperkingen op dergelijke archieven te verminderen.
Informatie al
deels gepubliceerd
Historica Ellen de Vries publiceerde in 2021 het
boek Hans Valk. Over een Nederlandse kolonel en een coup in Suriname (1980).
Daarin werden de betreffende bijlagen al integraal opgenomen nadat zij deze had
teruggevonden in het archief van journalist Gerard van Westerloo. De Tweede
Kamer constateerde dat de inhoud van het archiefstuk vrijwel overeenkomt met de
reeds gepubliceerde documenten.
Volledige
opheffing mogelijk vanaf 2027
Volgens de huidige Archiefwet kan de bestaande
beperking niet volledig worden opgeheven. Met de invoering van de nieuwe
Archiefwet op 1 januari 2027 ontstaat die mogelijkheid wel. De Tweede Kamer
heeft aangekondigd dan te willen adviseren om de beperking definitief te
beëindigen.
Op 25 februari 1980 greep een groep Surinaamse
militairen onder leiding van Desi Bouterse de macht in Suriname. De
gebeurtenissen en de mogelijke rol van Nederlandse functionarissen zijn
sindsdien onderwerp van historisch en politiek onderzoek gebleven.
Foto Nationaal Archief:
De Nationale Militaire Raad kort na de staatsgreep in
Suriname. Vlnr sergeant Stanley Joeman, korporaal Braaf, sergeant Chas Mijnals,
sergeant Laurens Neede, sergeant Raman Abrahams, sergeant-majoor Desi Bouterse,
sergeant Roy Horb en sergeant-majoor Badressein Sital, Paramaribo, 2 maart
1980. !e luitenant Van Rey ontbreekt op de foto.
Fotograaf: Hansen, Ben / ANP (03952)
Auteursrechthebbende ANP