EM Newsroom

 

NDP, VHP, ABOP en NPS hertekenen het politieke landschap na machtsvacuüm

Opmerking vooraf: Ontkenningen zijn te verwachten, maar deze analyse is gebaseerd op concrete politieke bewegingen en de werkelijkheid achter de schermen.

Analyse | Eric Mahabier

De Surinaamse politiek lijkt in korte tijd twee mokerslagen te hebben gekregen. Eerst het overlijden van Desi Bouterse, de man die decennialang het politieke landschap domineerde. En nu het wegvallen van Chan Santokhi, de tegenpool en leider van de Vooruitstrevende Hervormingspartij (VHP).

Twee zwaargewichten weg en daarmee twee machtsblokken ontregeld. Wat overblijft, is geen stabiel veld, maar een open strijdtoneel. In de Surinaamse politiek is nu écht alles mogelijk.

Suriname is een nieuwe fase ingegaan. Een fase waarin oude vijanden elkaar kunnen vinden, bondgenoten plots rivalen worden en nieuwe leiders onverwacht opstaan. In mijn vorige analyse heb ik gesteld dat de ontwikkelingen in de VHP en de NDP niet los van elkaar gezien moeten worden. Ze hebben invloed op elkaar, al zijn het tegenpolen.

Rouw die politiek wordt

De eerste dagen na het overlijden van Santokhi stonden in het teken van (nationale) rouw. Maar wie goed keek, zag dat er méér gebeurde.

Achter gesloten deuren werd er razendsnel geschakeld. Nog op de dag van Santokhi’s overlijden kwamen vooraanstaande intellectuelen en strategen binnen de VHP bijeen. Er was geen tijd voor langdurige bezinning en de vraag lag direct op tafel: wie neemt de partij over? Ik heb het niet alleen over de formele bijeenkomst in De Olifant van het VHP-hoofdbestuur, waarbij de camera’s aanwezig waren. Nee, nog diezelfde dag waren er minstens twee urgente bijeenkomsten, waarvan één in Uitvlucht. Een chirurg speelt een prominente rol tijdens die bijeenkomst.

Mathoera en Sharman?

In die eerste, haastige consultaties kristalliseerden zich al snel twee namen uit als mogelijke opvolgers: Krishna Mathoera en Dew Sharman. Er is heel kort stilgestaan bij Glenn Oehlers als waarnemend voorzitter. De partij moet snel overschakelen naar een vaste voorzitter. Indien Mathoera en Sharman daar nog niet klaar voor zijn, moeten zij met spoed daartoe worden klaargestoomd, zijn de meningen.

De keuze tussen hen zal niet alleen bepalen wie de partij leidt, maar ook welke richting zij inslaat. Mathoera vertegenwoordigt een profiel van zichtbaarheid en daadkracht, terwijl Sharman eerder wordt gezien als een figuur van rust en institutionele continuïteit.

De keuze is meer dan persoonlijk: zij bepaalt of de VHP kiest voor krachtig leiderschap of interne balans. Asis Gajadien en Mahinder Jogi zijn hierin een belangrijke spil, die bij de vorming van een nieuw hoofdbestuur en het kiezen van een nieuwe voorzitter een bepalende stem hebben. Onderschat de rol van Gajadien en Jogi niet. Zelf zitten zij niet in de running voor het voorzitterschap. Maar voor hen geldt dat invloed veel verder gaat dan macht. Invloed hebben op wie de nieuwe voorzitter wordt, zijn de beste kaarten die zij in handen hebben. Immers, die invloed hadden zij ook op de verkiezing van de vorige voorzitter.

Dat Santokhi rekening hield met alle groepen die in de partij een belangrijke invloed hebben, is bekend: de groep-Jogi, de groep-Gajadien, de groep-Kandhai, de groep-Lelydorp en ga zo maar door. Maar Santokhi hield ook sterk rekening met een afsplitsing van de VHP die hij zelf zou moeten ondernemen. Als hij geen voorzitter van de VHP zou blijven, zou hij mogelijk een andere partij oprichten, oranje gekleurd en met sterke krachten uit Lelydorp. Hij werkte daarom toe naar een compromislijst bij de komende hoofdbestuursverkiezingen van volgend jaar. Gaat de VHP nu wachten tot volgend jaar?, met grote risico leegloop van de achterban richting Adhin, of komen er vervroegde hoofdbestuursverkiezingen?

Marciana Dasai wordt ook genoemd als mogelijke opvolger. De politieke backing en de politieke rijpheid lijken echter nog niet voldoende aanwezig.

Indien Dew Sharman daadwerkelijk heeft aangegeven geen belangstelling te hebben voor het voorzitterschap, zoals wordt beweerd, heeft Krishna Mathoera op dit moment de beste kaarten.

Invloed van de vernieuwingsbeweging

De vernieuwingsbeweging, waarin Sharman en Gajadien destijds een belangrijke rol speelden, heeft nog steeds een rol van betekenis bij het bepalen van de nieuwe voorzitter.

Omdat het aantal kandidaten beperkt is, speelt het oude uitgangspunt, dat de voorzitter uit de Arya-groep moet komen niet langer de hoofdrol. Dit opent de deur voor een historische ommekeer: voor het eerst zou een gekozen VHP-voorzitter kunnen aantreden die niet afkomstig is uit de Arya Samaj.

Rol van Stichting De Olifant

Ook het vraagstuk rond Stichting De Olifant speelt een belangrijke rol. Deze stichting beheert immers alle roerende en onroerende goederen van de VHP.

De controle over deze structuur kan van invloed zijn op de machtsverhoudingen binnen de partij en daarmee op de uiteindelijke keuze voor het voorzitterschap.

NDP-top

Een ander opvallend moment was de fysieke aanwezigheid van de NDP-top (Rabin Parmessar, Andre Misiekaba, Sergio Akiemboto, Raj Jadnanansing, Faizal Abdoelgafoer en anderen) bij het partijcentrum van de Vooruitstrevende Hervormingspartij (VHP), Stichting De Olifant. Officieel een gebaar van respect. In werkelijkheid? Mogelijk het begin van iets groters. Want in de politiek is niets puur symbolisch. President Jennifer Simons was eveneens in het partijcentrum, en vergeet niet dat zij ook voorzitter van de NDP is. En NDP ondervoorzitter Ashwin Adhin die in de hoedanigheid van voorzitter van De Nationale Assemblee aanwezig was?

De vraag is nu: was dit alleen rouw… of een stille opening naar samenwerking? Want laten we eerlijk zijn: NDP en VHP zijn jarenlang politieke rivalen. Zulke momenten zijn zelden puur ceremonieel. De relatie tussen NDP en VHP is historisch beladen.

Brunswijk verrast vriend en vijand

En toen was daar nog een onverwachte factor: Ronnie Brunswijk.

Waar velen harde politieke taal verwachtten, gebeurde het tegenovergestelde. Brunswijk sprak lovend en bewonderend over Santokhi. Hij prees hem openlijk en sprak met respect en emotie. Dat is politiek gezien opmerkelijk en mogelijk veelzeggend.

Wat kan hierachter zitten?

• voorbereiding op nieuwe allianties
• positionering als bruggenbouwer
• of een strategisch signaal richting de VHP

In elk geval laat Brunswijk zien dat hij verder kijkt dan bestaande kampen.

De cijfers liegen niet, maar vertellen niet het hele verhaal

De huidige zetelverdeling maakt de situatie extra spannend:

• NDP: 18 zetels
• VHP: 17 zetels
• Overige coalitiepartijen (NPS, ABOP, BEP, A-20, PL): samen met de NDP aan de macht

Het verschil tussen NDP en VHP is minimaal. Maar door interne spanningen (NDP) en een leiderschapsvacuüm (VHP) wordt die ene zetel ineens minder belangrijk dan politieke behendigheid.

De VHP staat formeel alleen in de oppositie. Maar met het wegvallen van Santokhi is die positie plotseling vloeibaar geworden.

De harde realiteit: geen enkele partij is nog vanzelfsprekend dominant. Iedereen heeft elkaar ineens nodig of kan elkaar vervangen.

Binnen de NDP: een strijd die alles bepaalt

Hoewel de NDP ogenschijnlijk de sterkste positie heeft, broeit er intern een fundamenteel conflict.

Op papier lijkt de NDP de beste uitgangspositie te hebben. Met 18 zetels is zij de grootste partij en binnen de huidige coalitie vormt zij het zwaartepunt. Toch is die positie minder stabiel dan zij lijkt.

Aan de ene kant staat Jennifer Simons, die zich profileert als een pragmatische leider met oog voor stabiliteit en nationale en internationale geloofwaardigheid. Gaat ze voor nog een termijn als president van Suriname? Gaat ze voor nog een termijn als voorzitter van de NDP?

Aan de andere kant bevindt zich Ashwin Adhin, die een andere strategie zou kunnen nastreven. De groep rond Ramon Abrahams, de groep rond Ingrid Bouterse en anderen geven Adhin ondersteuning. De groep rond Melvin Bouva en anderen varen op het kompas van Simons.

Het kamp-Simons

Is pragmatisch, berekenend en gericht op stabiliteit. Simons zou kunnen kiezen voor:

• toenadering tot de VHP
• een brede nationale coalitie
• een beeld van staatsvrouwschap en verzoening

Het kamp-Adhin

Is ideologisch scherper en strategisch geduldig.

Adhin ziet mogelijk een andere kans:

• het politieke gat binnen de Hindostaanse gemeenschap
• het overnemen van VHP-kiezers
• het hertekenen van de electorale kaart

Met Santokhi weg van het politieke veld ligt er een historische opening:

Kan Adhin de nieuwe politieke stem van Hindostanen worden? Bij de verkiezingen van 2025 heeft Adhin in Nickerie flink kiezers afgesnoept van de VHP.

Dus: open goal nu?

Het ondenkbare scenario: een scheuring in de NDP

Wat tot voor kort onwaarschijnlijk leek, wordt nu openlijk besproken:

Wat als Adhin zich afsplitst? Of de nieuwe NDP voorzitter wordt?

Dat zou het politieke landschap volledig herschikken.

Brunswijk als kingmaker

In het geval van een NDP-scheuring kan Brunswijk kiezen wie hij steunt, een nieuwe coalitie helpen vormen en zichzelf positioneren als doorslaggevende speler.

Met andere woorden: Brunswijk kan de balans van de macht bepalen.

Als Ashwin Adhin groeit, betekent dat een indamming van de populariteit van Jennifer Simons en Anderson. Omgekeerd geldt: als Simons groeit, betekent dat dat het presidentschap voor Adhin verder uit beeld raakt.

De groei van Adhin kan bovendien vooral en waarschijnlijk eerder komen vanuit de VHP. Daar ligt een aanzienlijk deel van het potentieel electoraat dat hij zou kunnen aanspreken.

De onderschatte rol van Ingrid Bouterse

Ingrid Bouterse kan in deze interne strijd binnen de NDP zorgen voor een historische ommekeer. Zij kan een rol spelen in het sluiten van de gelederen binnen de partij, bijvoorbeeld door naar voren te worden geschoven als voorzitter.

Wie denkt dat Ingrid Bouterse politiek zwak of uitgespeeld is, heeft het mis. Haar rol moet mogelijk nog komen.

Scenario: Adhin als voorzitter met gedeeld leiderschap

Een andere mogelijkheid is dat er een moment ontstaat waarop Adhin naar voren wordt geschoven als nieuwe voorzitter van de NDP. In dat geval ligt het voor de hand dat hij zich oriënteert op samenwerking met Ingrid Bouterse en de oude garde binnen de partij, waaronder de lijn van Abrahams. Een vorm van duoleiderschap zou in dat scenario niet ondenkbaar zijn.

Tijdelijke balans binnen de partij

Het is inmiddels een publiek geheim dat verschillende kampen binnen de NDP tot een vergelijk zijn gekomen. Daarbij zou Simons een periode van twee jaar worden gegund om haar leiderschap te bewijzen en richting te geven aan het beleid.

Die termijn staat echter onder druk. Met het wegvallen van Santokhi is de politieke dynamiek versneld. Bovendien zijn verwachtingen binnen de partij nog niet ingelost: mensen die hoopten geaccommodeerd te worden, zijn tot nu toe niet gesetteld.

Komt de paarse revolutie eerder?

De vraag die steeds nadrukkelijker opkomt, is of de zogenoemde “paarse revolutie” eerder dan verwacht zal plaatsvinden.

De interne machtsverhoudingen binnen de NDP, gecombineerd met externe politieke verschuivingen, maken dat scenario minder ondenkbaar dan voorheen. 

De VHP: tussen rouw en overleven

Voor de VHP is dit moment existentieel.

Zonder Santokhi:

• ontbreekt een vanzelfsprekende leider
• dreigt interne fragmentatie
• staat de partij voor een harde keuze

Drie paden liggen voor de VHP open:

1.    Snel een sterke opvolger → stabiliteit herstellen

2.    Interne strijd → risico op splitsing

3.    Strategische samenwerking → mogelijk met de NDP

De grootste vraag: blijft de Hindostaanse achterban loyaal of verschuift die?

Rusland

In het nieuwe krachtenveld wordt vaak meteen gekeken naar de NDP, naar Jennifer Simons, naar Ashwin Adhin, naar de verzwakte maar nog altijd grote VHP en naar de rol van Ronnie Brunswijk. Maar wie alleen naar die namen kijkt, mist een andere belangrijke as van macht: de NPS.

Binnen die NPS is partijvoorzitter Gregory Rusland veel meer dan een bijfiguur. In de fase waarin Suriname nu zit, kan hij uitgroeien tot een speler die in gewicht nauwelijks onderdoet voor Brunswijk. Rusland was ook in De Olifant en zijn partijtoppers aan de Rooslaan (thuis bij Santokhi).

De NPS kan in dit nieuwe machtsspel een veel sterkere positie krijgen dan op het eerste gezicht zichtbaar is. Rusland kan een sleutelrol vervullen omdat hij op een kruispunt staat van regeringsmacht, coalitielogica en politieke geloofwaardigheid.

Coalitiepartijen

De kleinere coalitiepartijen leven in een dubbelzinnige werkelijkheid.

Aan de ene kant dreigt hun onderhandelingspositie te verzwakken.
Aan de andere kant kan juist die onzekerheid hen weer belangrijker maken.

Een stille toenadering?

Santokhi heeft bij de verkiezingen van 2025 met 45.894 stemmen het hoogste aantal voorkeurstemmen behaald als kandidaat voor De Nationale Assemblée. Waar gaan die stemmen nu naartoe? Blijven die bij de VHP? Of gaan ze naar de NDP? Of naar Adhin? Of naar de nieuwe VHP-leider?

De aanwezigheid van NDP’ers bij De Olifant blijft nazinderen.

Het zou kunnen wijzen op:

• politieke verzoening
• voorbereiding op samenwerking
• of simpelweg strategisch aftasten

De harde scheidslijn tussen NDP en VHP lijkt minder absoluut dan voorheen.

Wat kan er nu gebeuren?

De komende periode wordt beslissend.

De scenario’s die op tafel liggen zijn:

1.    De grote toenadering
NDP en VHP groeien naar elkaar toe. Politieke stabiliteit neemt toe, maar grenzen vervagen.

2.    VHP verliest grip
De VHP brokkelt af. Door interne strijd lopen kiezers over.
Adhin profiteert hiervan maximaal.

3.    Nieuwe VHP-leider staat op
Mathoera of Sharman stabiliseert de partij.
De klassieke rivaliteit blijft.

4.    NDP scheurt
Adhin splitst zich af van de NDP.
Brunswijk wordt kingmaker.

5.    Complete herschikking
De coalitie verschuift zonder verkiezingen.
De macht verandert achter de schermen al waarneembaar.

Alles ligt open, maar niet onbeperkt

Hoewel het lijkt alsof “alle kaarten opnieuw geschud worden”, zijn er grenzen:

• etnische loyaliteiten verdwijnen niet zomaar
• partijstructuren blijven invloedrijk
• economische druk (IMF, schulden) dwingt tot stabiliteit

De echte strijd

Wat zich nu afspeelt, is meer dan een machtsstrijd tussen partijen.

Het is een dubbele strijd:

Binnen de NDP:
Simons (stabiliteit, samenwerking)
vs
Adhin (expansie, herpositionering)

Binnen de VHP:
Overleven als zelfstandige kracht
vs
opgaan in een nieuw politiek landschap

Het spel is opnieuw begonnen

Met het wegvallen van Bouterse en Santokhi is een tijdperk afgesloten. Maar wat ervoor in de plaats komt, is nog ongeschreven.

Suriname bevindt zich in een fase waarin oude zekerheden zijn verdwenen en nieuwe verhoudingen nog moeten ontstaan. In die tussenruimte worden beslissingen genomen die de toekomst zullen bepalen.

Het spel is opnieuw begonnen en niemand weet wie er zal winnen.