Nieuw rapport haalt slot van gevoelige dossiers over coup van Bouterse en Decembermoorden

Nederlands adviescollege wil geheime Suriname-archieven direct openbaar maken

Een explosief nieuw advies van het Adviescollege Openbaarheid en Informatiehuishouding (ACOI) zet de deur open naar volledige openbaarmaking van tientallen jarenlang afgeschermde Nederlandse archieven over Suriname. Het advies stelt dat de beperkingen op dossiers rond de militaire coup van 1980 en de Decembermoorden van 1982 “nu kunnen én moeten verdwijnen.”

Volgens het rapport bevatten de archieven geen reden meer om geheim te blijven. Het ACOI roept het kabinet, de Tweede Kamer en het Nationaal Archief op om de documenten versneld vrij te geven en digitaal toegankelijk te maken voor zowel Nederland als Suriname.

Reactie Harry van Bommel

Voormalig SP-Tweede Kamerlid Harry van Bommel, die zich jarenlang inzette voor openbaarheid van de Suriname-archieven, reageert verheugd op het advies van het ACOI.  Hij zegt meegewerkt te hebben aan het onderzoek en “ben bijzonder verheugd met dit advies”. Historici kunnen zich nu wijden aan een integrale interpretatie van de feiten en uiteindelijk kan ook de Tweede Kamer zijn controlerende rol waarmaken, zegt van Bommel. “Het zou goed zijn als hiervoor een parlementaire onderzoekscommissie wordt ingesteld.”

Van Bommel streed tijdens zijn Kamerlidmaatschap herhaaldelijk voor meer transparantie rond de Nederlandse betrokkenheid bij de gebeurtenissen in Suriname in de jaren tachtig, in het bijzonder rond de militaire coup van 1980 en de nasleep daarvan. Met het nieuwe advies lijkt de druk op Den Haag verder toe te nemen om de resterende beperkingen op de archieven definitief op te heffen.

Het ACOI heeft het rapport intussen aan Buitenlandse Zaken minister Tom Berendsen aangeboden.

De minister van Buitenlandse Zaken heeft het ACOI eind september 2025 verzocht om een advies uit te brengen over de mogelijkheden om de openbaarheid van het archief van het ministerie van Buitenlandse Zaken over Suriname in de jaren tachtig te vergroten. Dit verzoek vloeide voort uit een motie van de Tweede Kamer om het Adviescollege actief te betrekken bij de uitwerking van het zo veel mogelijk openbaar maken van het archief over Suriname uit deze periode.

Het ACOI bestaat uit de volgende personen: Ineke van Gent (voorzitter Adviescollege), Jamila Aanzi, Martin Berendse (vice-voorzitter), Serv Wiemers. Het college wordt ondersteund door een bureau onder leiding van secretaris-directeur Lydia Bremmer.

 

“De waarheid mag niet langer achter slot blijven”

Het advies, getiteld “Naar een gedeeld verleden”, stelt dat de Nederlandse overheid jarenlang een groot aantal dossiers over Suriname beperkt openbaar hield, onder meer vanwege staatsbelangen, internationale gevoeligheden en bescherming van betrokken personen. Maar volgens het ACOI zijn die argumenten anno 2026 grotendeels vervallen.

In het rapport staat letterlijk: “De huidige openbaarheidsbeperkingen moeten er nu af én kunnen er nu af.” Daarmee komt voor het eerst vanuit een officieel Nederlands adviesorgaan een directe oproep om de meest gevoelige Suriname-dossiers vrij te geven.

Wat zit er in de dossiers?

Het gaat onder meer om:

  • documenten over de Sergeantencoup van 25 februari 1980;
  • informatie rond de Decembermoorden van 8 december 1982;
  • geheime codeberichten tussen Paramaribo en Den Haag;
  • verslagen van Nederlandse diplomaten;
  • stukken over de Nederlandse Militaire Missie in Suriname;
  • rapportages van inlichtingendiensten;
  • vertrouwelijke communicatie tussen ministers en militaire topfiguren.

Het ACOI onderzocht ruim negentig dossiers. Meer dan vijftig daarvan zijn momenteel nog beperkt openbaar.

Gevoeligste conclusie: “Geen nieuwe geheimen”

Een opvallende conclusie uit het advies is dat onderzoekers van het ACOI aangeven géén nieuwe aanwijzingen te hebben gevonden voor onbekende Nederlandse betrokkenheid bij de coup of de Decembermoorden.

Maar tegelijk benadrukt het college dat het niet aan de overheid is om te bepalen welke waarheden burgers wel of niet mogen onderzoeken. Volgens het rapport:“Openbaarheid is de eerste stap.”

“2060-Mythe” ontkracht

Jarenlang leefde het idee dat de Suriname-archieven tot 2060 volledig geheim zouden blijven. Het ACOI noemt dat expliciet een misverstand.

Volgens het rapport:

  • veel dossiers zijn al openbaar;
  • onderzoekers kregen eerder al inzage;
  • sommige stukken werden zelfs geciteerd in boeken en documentaires;
  • slechts één specifiek Kamerdossier liep formeel tot 2060.

Dat dossier is inmiddels door de Tweede Kamer vrijgegeven.

Digitale openstelling voor Suriname

Het advies gaat verder dan alleen openbaarmaking.

Het ACOI wil dat de documenten:

  • worden gedigitaliseerd;
  • online beschikbaar komen;
  • ook toegankelijk worden via het Nationaal Archief van Suriname.

Daarmee moet volgens het advies eindelijk sprake zijn van een “gedeeld verleden” tussen Nederland en Suriname.

Politieke druk op Den Haag

Het rapport zet de Nederlandse regering direct onder druk.

Het adviescollege roept ministeries, de Rijksarchivaris, Defensie én de Tweede Kamer op om snel besluiten te nemen zodat de resterende beperkingen verdwijnen.

Vooral Defensie ligt onder vuur omdat belangrijke militaire archieven uit die periode nog altijd niet zijn overgebracht naar het Nationaal Archief.

Historische impact

De discussie over de rol van Nederland tijdens de militaire periode in Suriname is al tientallen jaren explosief.

Speculaties over:

  • Nederlandse voorkennis,
  • militaire steun,
  • diplomatieke betrokkenheid,
  • en geheime contacten

bleven bestaan door het gesloten karakter van de archieven.

Met dit nieuwe advies dreigt een van de laatste grote gesloten hoofdstukken uit de Nederlands-Surinaamse geschiedenis open te breken.